Đóa hồng đỏ và chim sơn ca ( truyện ngắn dịch)

" Nàng nói sẽ khiêu vũ với ta nếu ta mang tới cho nàng một bông hồng đỏ ", Chàng sinh viên trẻ khóc thút thít, "nhưng vườn hồng của ta tuyệt không còn một bông đỏ nào cả "

Vừa lắng nghe từ tổ của mình trên cây sồi, chim sơn ca vừa ngỡ ngàng ngắm chàng trai qua vòm lá.

“ không có hoa hồng đỏ trong vườn “ chàng nấc lên và đôi mắt tuyệt đẹp của chàng đẫm lệ “ ..Trời ơi, hạnh phúc lại phụ thuộc vào một chuyện tý xíu thế này ư, ta đã đọc hết mọi điều các nhà thông thái từng viết, mọi bí ẩn của triết học đã thuộc về ta, nhưng rốt cục, chỉ một đóa hồng đỏ thôi cũng đủ sức làm ta thảm hại”

“ Cuối cùng, đây chính một người tình lý tưởng “ chim sơn ca nói “ đêm từng đêm tôi đã hát cho chàng nghe, dù tôi không biết chàng, đêm từng đêm tôi đã kể câu chuyên của chàng với những vì sao trên bầu trời, và giờ đây, tôi đã nhận ra chàng. Mái tóc chàng sẫm tối như khóm dạ hương tím, đôi môi chàng hồng tươi như chính đoá hoa chàng ao ước. Song nỗi đam mê đã khiến khuôn mặt chàng trở nên nhợt nhạt, và nguồn sầu thảm đã phủ bóng lên vầng trán của chàng".

" Đêm mai, Hoàng thân sẽ tổ chức vũ hội “, chàng sinh viên trẻ thì thầm, “ và người tôi yêu sẽ thuộc về tôi nếu tôi mang tới cho nàng một đóa hồng đỏ thắm, nàng sẽ khiêu vũ cùng tôi cho tới bình minh, tôi sẽ ôm nàng trong vòng tay, nàng sẽ dựa mái đầu của nàng lên đôi vai tôi và rồi sẽ xiết chặt lấy tay tôi… Nhưng… chẳng có đóa hồng nào hết trong vườn, và… tôi sẽ ngồi cô độc, nàng sẽ lạnh lùng lướt qua không đoái hoài gì tới tôi, và trái tim tôi vỡ nát "

"Quả là một người tình chân chính" Chim sơn ca lại nói” Chính những điều mà ta ca ngợi, lại là những điều chàng chịu đựng, những gì là niềm vui của ta , lại chính là những gì làm chàng đớn đau, nhất định tình yêu là một điều kỳ diệu, Nó quý hơn châu báu, và đắt hơn ngọc thạch lựu. Ngọc trai và hồng ngọc chẳng thể đem đổi lấy nó, nó cũng chẳng được trưng bầy ở chợ, Những gã lái buôn sẽ chẳng mua được nó vì không thể đong đếm nó bằng cân tiểu ly "

“ Các nhạc sỹ sẽ ngồi ở chỗ của mình ", chàng sinh viên trẻ tiếp tục ” và chơi nhạc bằng dàn dây. Ngưới tôi yêu sẽ khiêu vũ trong âm thanh của đàn thụ cầm và vĩ cầm. Nàng sẽ khiêu vũ nhẹ nhàng như thể lướt trên mặt đất, và quan khách trong những bộ lễ phục xám sẽ vây quanh nàng. Nhưng, với tôi, nàng chỉ thờ ơ lướt qua, bởi …tôi chẳng có đóa hồng đỏ thắm để tặng nàng “. Chàng sinh viên ngã xuống thảm cỏ, vùi khuôn mặt mình trong đôi bàn tay và khóc.

“ Tại sao hắn khóc thế ?",chú thằn lằn xanh nhỏ hỏi, trong lúc quẫy đuôi để vọt đi trong không khí

"Ừ nhỉ, tại sao ?" Chú bướm nhỏ đang đùa giỡn cùng những tia nắng hỏi.

"Tại sao ? "Đóa hoa cúc thầm thì nói với những khóm hoa bên cạnh với cái giọng trầm và nhẹ.

"Chàng khóc vì một đóa hồng đỏ" chim sơn ca trả lời

"Vì một đóa hồng đỏ thôi á ?" tất cả cùng kêu lên, "thật hết sức ngớ ngẩn ?"

Và chú thằn lằn xanh với cá tính ưa châm biếm rộ lên cười

Chỉ có chim sơn ca là hiểu được nguồn cơn nỗi buồn của chàng sinh viên, và bởi thế, nó ngồi lặng lẽ trên cây sồi, suy tư về sự bí ẩn của tình yêu.

Bỗng nhiên, chim sơn ca dang rộng đôi cánh nâu và bay vút lên không trung. Như một chiếc bóng, Nó bay qua khu rừng và cũng như một chiếc bóng , nó liệng tới khu vườn .

Ở giữa thảm cỏ trong vườn có một cây hồng tuyêt đẹp. Ngay lúc chim sơn ca nhìn thấy cây hoa hồng, nó liền bay tới và đậu nhẹ trên nhánh xa nhất của cây hoa.

“ hãy cho tôi đóa hồng đỏ” chim sơn ca kêu lên “ và tôi sẽ hát tặng bạn bài ca tuyệt diệu nhất “

Nhưng cây hoa hồng lắc đầu

" Những đóa hồng của ta mầu trắng, cây hoa hồng trả lời, trắng như bọt biển và trắng hơn cả mầu của tuyết lạnh trên núi cao. Nhưng , này, hãy bay tới chỗ anh trai của ta, ở bên dưới cái đồng hồ mặt trời ấy, có lẽ anh ấy sẽ cho ngươi những gì ngươi muốn "

Và thế là ,chim sơn ca bay tới chỗ khóm hoa hồng mọc xung quanh chiếc đồng hồ mặt trời.

"Hãy cho tôi đóa hồng đỏ thắm", chim sơn ca kêu lên “ và tôi sẽ hát tặng bạn bài ca tuyệt diệu nhất “

Nhưng khóm hồng này cũng lắc đầu.

" Những đóa hồng của ta mầu vàng, cây hoa hồng trả lời, vàng rực như mái tóc của các nàng tiên cá đang ngự trên những chiếc ngai mầu hổ phách, và vàng rực hơn những đóa thủy tiên nở trên đồng cỏ trước khi bọn thợ gặt tới cùng các lưỡi hái của họ. Nhưng, này, hãy bay tới chỗ anh trai của ta, ở gần ô cửa sổ nhà chàng sinh viên ấy, có lẽ, anh ấy sẽ cho ngươi những gì ngươi muốn "

Và thế là chim sơn ca lại bay tới khóm hồng mọc bên cửa sổ nhà chàng sinh viên.

"Hãy cho tôi đóa hồng đỏ thắm", chim sơn ca kêu lên “ và tôi sẽ hát tặng bạn bài ca tuyệt diệu nhất “

Nhưng khóm hồng này vẫn lắc đầu

“ những đóa hồng của ta mầu đỏ, đỏ như mầu của bàn chân loài bồ câu, đỏ hơn những chiếc cánh lớn phơ phất của rặng san hô nơi hang lớn trong đại dương. Nhưng… những cơn gió đã thổi lạnh mạch máu của ta, sương giá đã làm cóng chồi nụ của ta, và bão tố đã làm gẫy nát cành nhánh của ta, ta sẽ chẳng còn có thể có hoa hồng đỏ cho năm nay nữa "

" Duy nhất một đóa hồng đỏ là những gì tôi muốn" ,Chim sơn ca nghẹn ngào” Chỉ một đóa hồng đỏ, lẽ nào tôi đã hết mọi phương cách để có thể có nó ?"

“ Cũng còn một cách đó", khóm hồng trả lời “ nhưng quả thật tệ hại nếu ta dám nói điều đó với ngươi”

" Xin nói với tôi", chim sơn ca khẩn thiết, "tôi sẽ không sợ gì cả…"

"Nếu ngươi muốn một đóa hồng đỏ", khóm hồng nói, "ngươi phải tạo nên nó bằng âm nhạc của ánh trăng và nhuộm nó bằng chính máu của trái tim ngươi, ngươi phải hát cho ta nghe với chính vòm ngưc của ngươi áp sát vào gai nhọn. ngươi phải hát cho ta nghe trọn đêm trong khi những gai nhọn rạch nát trái tim ngươi, và dòng máu từng nuôi sống ngươi sẽ chẩy vào trong huyết quản của ta để trở thành dòng máu của ta".

Cái chết là một giá quá sức cho chỉ một đóa hồng đỏ, chim sơn ca phân vân, và sự sống vô cùng mến thương dành cho muôn loài, đôi khi chỉ giản dị như việc ngồi trong khu rừng xanh, ngắm nhìn vầng dương ngự trong chiếc xe ngựa vàng và ngắm nhìn mặt nguyệt ngự trong chiếc xe ngựa bạc. Ngọt ngào làm sao mùi hương của cây táo gai, ngọt ngào làm sao mùi hương của những đóa hoa chuông đang ẩn mình trong thung lũng, những đóa thạch nam đung đưa trên đỉnh đồi. Thế nhưng tình yêu tuyệt hơn cuộc sống, và trái tim của một con chim thì có là gì đâu nếu so với trái tim đang yêu của của một con người.

Và thế rồi, chim sơn ca dang rộng đôi cánh nâu của mình vút lên không trung, như một cái bóng, nó lướt khỏi khu vườn và cũng như một cái bóng, nó liệng xuống khu rừng.

Chàng sinh viên trẻ vẫn còn nằm trên bãi cỏ nơi lúc trước chim sơn ca bay khỏi, và những giọt lệ vẫn chưa khô đi trên đôi mắt của chàng.

“ Hãy vui lên đi”, Chim sơn ca gọi chàng, ” vui lên, người sẽ có đóa hồng đỏ của người Tôi sẽ tạo nên nó bằng âm nhạc của ánh trăng và nhuộm nó bằng máu của trái tim tôi. Và tất cả những gì tôi đòi người đền đáp chỉ là việc: hãy trở nên một người tình chân chính, bởi tình yêu minh triết hơn triết học, dẫu cho triết học là minh triết, tình yêu mạnh mẽ hơn quyền lực , dẫu cho quyền lực đầy sức mạnh. Đôi cánh của tình yêu mầu lửa, và chính mầu lửa ấy cũng là mầu của tình yêu. Đôi mội của tình yêu ngọt như mật, và hơi thở của tình yêu tỏa mùi trầm hương ".

Chàng sinh viên ngước lên từ bãi cỏ và lắng nghe, nhưng không thể hiểu những điều chim sơn ca nói với mình, bởi anh ta chỉ rành nhất việc viết lách.

Nhưng cây sồi già hiểu hết, và ông cảm thấy buồn , bởi ông vô cùng yêu mến chim sơn ca , kẻ đã làm tổ trên nhành cây của ông

Hát ta nghe bài hát cuối cùng đi con “ ông sồi thì thầm, " ta sẽ cảm thấy vô cùng cô đơn khi con không còn nữa”

Và thế là chim sơn ca hát tặng cây sồi, giọng của nó giống như bọt nước từ thác bạc.

Khi chim sơn ca kết thúc bài hát, Chàng sinh viên ngồi dậy, rút từ túi áo của mình ra cuốn sổ tay và cái bút chì.

“ Nó cũng khá là ra dáng đấy“ chàng sinh viên nói một mình khi bước ra ngoài thảm cỏ “ và làm người ta khó có thể quay đi, song thật ra, liệu nó có cảm xúc không ? ta e rằng không. Thật sự thì giống với hầu hết bọn nghệ sỹ, nó chỉ có kiểu cách và điệu bộ và chẳng có chút nào chân thật cả. Chả bao giờ hy sinh bản thân cho người khác, Những gì nó nghĩ đến chỉ là âm nhạc. Song chẳng phải tất cả mọi người đã đều biết rằng nghệ thuật chỉ là trò ích kỷ rồi ư ?. Tuy nhiên cũng phải thừa nhận là con sơn ca này cũng sở hữu vài nốt nhạc hay hay trong cổ họng . Nhưng điều đáng thương là việc đó chả đem lại ý nghĩa gì cũng như chả có chút thực tế nào hết "

Thế rồi chàng sinh viên đi vào nhà, ngả lưng xuống nệm rơm, suy nghĩ về tình yêu một tẹo và chẳng mấy chốc lăn quay ra ngủ.

Và…ngay Khi vầng trăng tỏa sáng trên bầu trời, chim sơn ca bay tới cây hoa hồng để áp ngực mình vào gai nhọn. Trọn đêm, chim sơn ca hát cùng với chiếc gai nhọn ấy cắm sâu vào ngực, và vầng trăng pha lê lạnh lẽo nghiêng xuống lắng nghe. Trọn đêm chim sơn ca hát với chiếc gai nhọn ấy cứ đâm sâu thêm, sâu thêm nơi ngực. Và dòng sinh huyết từ từ rút khỏi thân thể sơn ca.

Đầu tiên, chim sơn ca hát về ngày ra đời của tình yêu trong trái tim của các chàng trai và cô gái. Và lạ lùng sao, trên nhánh cao nhất của cây hoa hồng, bắt đầu từ từ nhú ra một đóa hồng kỳ diệu, với từng cánh, từng cánh, nở theo từng lời hát Đầu tiên, những cánh hoa chỉ mờ ảo như màn sương mỏng giăng ngang sông – như những bước nhẹ của ngày tới, và bạc như đôi cánh của ban mai. Như thể bóng soi của chính đóa hồng trong gương bạc, của chính đóa hồng trong bể nước - đóa hồng thật đang nhú trên ngọn cao nhất của cây hồng.

Nhưng cây hồng đòi hỏi chim sơn ca phải áp sát hơn nữa ngực nó vào gai nhọn “ sâu hơn nữa, chim sơn ca bé bỏng” cây hồng kêu lên” nếu không ngày sẽ tới trước khi đóa hồng khởi sinh “

Và thế là Chim sơn ca áp sát hơn nữa ngực của nó vào gai nhọn, rồi bài hát của nó trở nên mãnh liệt hơn, bởi nó đang hát về niềm đam mê trong tâm hồn của các chàng trai và cô gái

Và rồi sắc hồng tinh tế đã tỏa nhẹ trên cánh mỏng của đóa hoa, giống như ánh ửng lên trên đôi má của chú rể khi chàng hôn lên môi của vị hôn thê. Song, chiếc gai nhọn vẫn chưa chạm thấu tới trái tim của sơn ca, và vì thế, phần nhụy của đóa hoa vẫn còn trắng tóat, bởi chỉ có máu từ trái tim của sơn ca mới có thể nhuộm đỏ được trái tim của hoa hồng mà thôi.

Và cây hồng lại đòi hỏi chim sơn ca phải áp sát hơn nữa ngực của nó vào gai nhọn

“ sâu hơn nữa, chim sơn ca bé bỏng” cây hồng kêu lên” nếu không ngày sẽ tới trước khi đóa hồng khởi sinh “

Và thế là chim sơn ca lại áp sát hơn nữa vào gai nhọn, và rồi, chiếc gai đã chạm thấu trái tim nó, một cơn đau nhói dữ dội xuyên thẳng vào sơn ca. Sâu hơn, sâu hơn cơn đau, và man dại hơn, man dại hơn là giọng hát của sơn ca, bởi bài ca của sơn ca hát về một tình yêu được hoàn tất bởi sự chết, một tình yêu không bị chôn vùi trong huyệt mộ, tình yêu vĩnh cửu.

Và đoá hồng kỳ diệu đã trở nên đỏ thẫm, Giống như chính một đóa hồng khác giờ cũng đang sẫm đỏ ở phương Đông. Đỏ thẫm vòng quanh những cánh mỏng và đỏ thẫm như ngọc ruby nơi giữa trái tim.

Thế nhưng, giọng hát của sơn ca đã dần yếu đi, và đôi cánh nhỏ của nó bắt đầu đập loạn. Một màng mỏng đã che phủ đôi mắt nó. Bài hát của nó yếu dần, yếu dần và chim sơn ca cảm thấy có gì đó bóp nghẹt nơi cổ họng

Sơn ca cố gắng cất lên tiếng hát cuối, Mặt trăng bạc nghe thấy, và nàng quên cả bình mình đang tới để nấn ná ở lại trên bầu trời. Đoá hồng đỏ nghe thấy, và rung động khắp thân mình trong một cơn ngây ngất rồi mở hết những cánh mỏng của nó ra để đón khí lạnh của buổi ban mai. Nàng tiên tiếng vọng đã mang tiếng hát ấy tới cái hang mầu tía của mình nơi ngọn đồi và đánh thức những mục đồng đang ngủ lịm khỏi giấc mơ của họ. Tiếng hát loang trên lau sậy của dòng sông và mang thông điệp của chính nó ra biển cả.

" Nhìn xem này, nhìn xem " cây hồng kêu lên " đóa hồng đỏ đã thành hình". Thế nhưng chim sơn ca không thể trả lời, bởi nó đã nằm chết trên thảm cỏ, với một mũi gai xuyên thấu trái tim.

Mãi tới trưa, chàng sinh viên mới mở cửa sổ và nhìn ra ngoài.

"Sao thế này, một may mắn kỳ diệu đến thế sao ! " chàng reo lên

" Một đóa hồng đỏ thắm ! ta chưa từng thấy bất kỳ đóa hồng nào như thế này trong đời. Nó đẹp tới nỗi mà chắc hẳn phải có một cái tên latin dài lắm đây". Nói xong, chàng sinh viên cúi xuống ngắt béng luôn đoá hoa.

Sau đó, chàng đội mũ và chạy thẳng tới nhà của vị giáo sư với đóa hồng đỏ trên tay.

Cô con gái của giáo sư đang ngồi quay sợi bên thềm cửa cùng một chú chó bé nhỏ cũng đang nằm ườn cạnh chân nàng.

“ em nói em sẽ khiêu vũ cùng tôi nếu tôi mang tới cho em một bông hồng đỏ” , chàng sinh viên hồ hởi " và đây chính là một đóa hồng đỏ nhất trên trái đất. Em sẽ cài nó nơi cạnh trái tim em và khi chúng ta khiêu vũ cùng nhau, đóa hoa này sẽ kể em nghe rằng tôi yêu em biết bao ".

Nhưng cô gái nhíu mày,

" Tôi e là đóa hoa sẽ chẳng được cài lên váy tôi đâu", cô trả lời, " thêm vào đó, cháu trai của ngài công tước đã gửi tới tặng tôi một ít trang sức, và ai mà chẳng biết rằng trang sức thì đắt hơn hoa"

" Hừm, cô thật là đồ bạc bẽo", Chàng sinh viên giận giữ nói, tiện tay quẳng luôn đóa hoa hồng ra đường. Đóa hoa văng xuống rãnh cống, và bị một chiếc bánh xe ngựa cán qua.

“ bạc bẽo ư ?“ Cô gái kéo dài giọng” tôi nói với anh rằng, anh là kẻ thô lỗ, và , nói cho cùng,anh là ai kia chứ ? một gã sinh viên quèn. Sao nữa? Tôi chẳng tin rằng, thậm chí, anh có nổi dăm cái khóa bạc ở gót giầy như của cháu trai ngài công tước". Nói xong, cô gái đứng dậy khỏi ghế, quay ngoắt vào nhà.

“ Tình yêu là một thứ ngớ ngẩn “ Chàng sinh viên nói khi bỏ đi, " chả có lấy một nửa tính khả dụng của logic học bởi chẳng chứng minh được gì sất. Nó luôn luôn bịa về một điều không bao bao giờ có thật và rồi làm chúng ta tin vào những kết luận sai lầm. Nói thật, tình yêu hòan tòan phi thực tế, mà, với cái tuổi này của mình, việc trở nên thực tế thật là quan trọng. Phải trở lại nghiên cứu triết học và siêu hình học thôi".

Và thế là chàng sinh viên trở lại phòng mình, lấy ra một cuốn sách phủ bụi dầy vĩ đại rồi… bắt đầu đọc.




Như Huy dịch

"Ông SHUKSHIN ở nước Nga/Mà em lại thấy rất là...Việt Nam" ^^

Đánh gục
Vasily Shukshin


Vasily Makarovich Shukshin (Васи́лий Мака́рович Шукши́н; 25 July 1929 – 2 October 1974)

---------

Nhà bà cụ Agaphia mới có ông con trai Conxtantin về chơi, cùng với vợ và con gái.

Làng Novaia là làng nhỏ, trong khi ông Conxtantin lại thuê xe con, và cả hai vợ chồng với đứa con gái phải khuân mãi mới hết số va-li để trong thùng xe vào nhà. Ngay lúc ấy cả làng đều biết tin nhà bà cụ Agaphia có khách, ông con trai thứ hai về chơi, đem theo cả gia đình, giàu có, học thức cao.

Đến gần tối, mọi người biết thêm vài chi tiết nữa. Ông Conxtantin là phó tiến sĩ, vợ cũng là phó tiến sĩ, con gái là học sinh. Họ chở về biếu bà cụ chiếc ấm pha trà chạy bằng điện, một chiếc áo liền váy bằng vải hoa và một bộ thìa bằng gỗ sơn.

Tối hôm ấy cả làng tụ tập trước nhà bác Glep để đợi bác.

Glep trạc bốn chục tuổi, môi dầy, tóc trắng, chịu khó đọc sách và tính tình cay độc. Làng Novaia tuy nhỏ, nhưng lại lắm người làm to: Một đại tá, hai phi công, một bác sĩ, một nhà báo…Bây giờ lại đến ông Conxtantin này là phó tiến sĩ. Không biết từ bao giờ đã thành cái lệ, mỗi khi có vị khách danh giá nào về thăm quê, thì ngay tối hôm đó dân làng kéo đến thăm hỏi chật nhà, để nghe người ở xa về kể các chuyện kỳ lạ, đồng thời cũng để kể cho khách nghe về những chuyện trong làng. Chính trong những dịp như thế mà bác Glep mò đến và "đánh gục" vị khách danh giá kia. Nhiều người không ưa cái thái độ ấy, nhưng cũng nhiều người, nhất là các ông nông dân chỉ mong có dịp để được nhìn thấy bác Glep kia đánh gục một vị khách danh giá nào đó. Mà không phải họ chỉ mong, thậm chí họ còn kéo đến nhà bác ta trước rồi mới cùng bác đến nhà vị khách kia. Họ hào hứng như đi xem diễn kịch vậy.

Năm ngoái bác Glep này đã đánh gục một vị đại tá, mà lại đánh gục một cách đẹp mắt nữa chứ. Chẳng là đang câu chuyện về cuộc chiến tranh 1812(1)…Glep phát hiện ra, ông đại tá kia không biết người nào đã ra lệnh thiêu hủy thành phố Maxcơva. Nói cho đúng hơn: Không phải ông hoàn toàn không biết. Ông biết có một vị công tước, nhưng ông quên mất tên, lại nhớ nhầm thành Raxputin. Thế là bác Glep bèn lợi dụng chỗ sơ hở ấy quật liền và đánh gục vị đại tá…Mọi người đều hồi hộp. Ông đại tá thì văng tục và đòi tìm đến nhà bà giáo dạy sử để hỏi lại. Trong khi đó bác Glep ta vẫn đàng hoàng, trịnh trọng ngồi chờ giờ phút quyết định, chỉ nhẹ nhàng bảo:” Thưa đồng chí đại tá, đồng chí cứ bình tĩnh, có phải chúng ta đang ngồi ở Phili đâu(2)?” Cuối cùng bác đã thắng. Vị đại tá kia đấm mạnh lên đầu và bản thân ngơ ngác. Ông uất lắm. Mãi về sau dân làng còn nhắc đến chuyện này và nhớ câu của bác Glep:” :” Thưa đồng chí đại tá, đồng chí cứ bình tĩnh, có phải chúng ta đang ngồi ở Phili đâu?” Ai cũng sợ bác ta, các cụ già trong làng hỏi tại sao bác lại nói như thế, thì Glep chỉ cười. Thỉnh thoảng bác ta lại nheo cặp mắt mưng mọng đầy vẻ cay độc. Ông bà già nào có con cái làm nên đều rất ghét Glep và sợ bác ta nữa.

Và hôm nay đến lượt vị phó tiến sĩ.

Đi làm về (Glep làm ở xưởng cưa điện), bác rửa ráy, thay quần áo…không ăn bữa tối vội, bước ra cửa gặp đám nông dân.

Họ hút thuốc, rồi nói chuyện này chuyện nọ, cố né tránh nói về phó tiến sĩ Conxtantin. Sau đấy bác ta hai lần đưa mắt về phía ngôi nhà của bà cụ Agaphia, rồi hỏi:

-Bà cụ Agaphia có khách về thăm à?

-Hai vợ chồng đều là phó tiến sĩ!

-Phó tiến sĩ cơ à?-Bác Glep ngạc nhiên-Chà, thứ này đánh gục không dễ đâu

Đám nông dân cười khúc khích, nhưng họ tin vào mồm miệng của bác Glep. Họ nhìn cả vào bác.

-Nếu vậy thì ta đến thăm các vị phó tiến sĩ-Glep nói giọng khiêm tốn

Và họ kéo nhau đi.

Glep đi trước mọi người một chút, dáng bình thản, hai tay thọc vào túi, mắt nheo lại nhìn về phía nhà bà cụ Agaphia, nơi đang có hai vị phó tiến sĩ. Trông như đám nông dân đang giải bác ta đi, hoặc đang kéo theo sau một tay anh chị cầm đầu trong một cuộc đánh nhau sắp tới.

Dọc đường họ nói rất ít.

-Họ là phó tiến sĩ thuộc lĩnh vực gì?-Glep hỏi

-Thuộc ngành chuyên môn nào chứ gì? Ai mà biết được…Bà cụ chỉ nói là phó tiến sĩ thôi. Cả ông ta lẫn bà vợ.

-Có phó tiến sĩ khoa học kỹ thuật, có phó tiến sĩ khoa học cơ bản, loại này lý lẽ khá lắm đấy.

-Hồi nhỏ cậu ta rất giỏi toán-Một người trước cùng học với Conxtantin lên tiếng.

Glep sinh trưởng ở làng bên cạnh, nên ít biết về những người danh giá gốc ở làng này.

-Để rồi xem, để rồi xem – bác ta hứa một cách chung chung – bây giờ phó tiến sĩ như lợn con ấy mà.

-Ông ta thuê taxi đến tận nhà.

-Thì cũng phải giữ lấy tiếng chứ!-Glep cười mỉa mai.

Phó tiến sĩ Conxtantin tiếp khách khứa một cách nồng nhiệt, loay hoay lo bàn tiệc đãi khách…Khách khứa ngồi khiêm tốn đợi cho bà Agaphia dọn các thứ. Họ nói chuyện với phó tiến sĩ, nhắc lại những kỉ niệm thuở nhỏ

-Chà, tuổi thơ, tuổi thơ-phó tiến sĩ nói-Nào xin mời các bạn ngồi vào bàn.

Mọi người ngồi vào bàn. Glep cũng ngồi. Lúc này bác chưa nói gì. Nhưng rõ ràng bác đang chuẩn bị cho cú đánh. Bác cười, đệm thêm vào những kỷ niệm thuở nhỏ, vừa liếc nhìn ông phó tiến sĩ để ước lượng cự li

Có rượu và thức nhắm vào, câu chuyện càng rôm rả. Mọi người đã bắt đầu quên Glep.

-Ông tự thể hiện trong lĩnh vực nào vậy?

-Nghĩa là tôi làm việc ở đâu chứ gì?-người phó tiến sĩ không hiểu câu bác ta hỏi

-Vâng.

-Ở khoa ngữ văn.

-Nghĩa là triết học?

-Không hoàn toàn như thế, nhưng tạm cho là như thế cũng được.

-Môn cực kỳ quan trọng đấy-Glep rất cần khai thác môn này – Thế tình hình về quan niệm tính có trước thế nào?

-Tính có trước nào?-Câu này phó tiến sĩ cũng lại không hiểu rõ. Ông chăm chú nhìn Glep. Mọi người cũng nhìn bác ta.

-Tính có trước của vật chất hay tinh thần ấy-Glep ra chiều, thái độ thản nhiên, đợi đối phương tỏ thái độ. Câu của Conxtantin có nghĩa là đã nhận nghênh chiến.

-Vẫn thế thôi-ông ta trả lời-vấn để vẫn là vật chất có trước.

-Còn tinh thần?

-Linh hồn có sau. Thế sao?

-Điều này cũng nằm trong chương trình tối thiểu (3) chứ nhỉ-Glep cũng cười-Ông tha lỗi, chúng tôi sống ở đây xa những trung tâm văn hóa, cho nên rất thèm được biết thêm điều này điều nọ. Thế bây giờ triêt học xác định khái niệm về sự vô trọng lượng ra sao?

-Xưa nay vẫn xác định như thế. Sao bác lại hỏi bây giờ?

-Nhưng hiện tượng này mới được phát hiện gần đây, -Glep cười và nhìn thẳng vào mắt đối phương – Chính vì vậy nên tôi mới hỏi. Triết học tự nhiên chẳng hạn, xác định theo một cách, trong khi triết học chiến lược thì lại xác định theo cách khác.

-Nhưng làm gì có thứ triết học nào là triết học chiến lược?-ông phó tiến sĩ khó chịu-Ông định nói đến chuyệng gì vậy?

-Đúng thế, nhưng có biện chứng tự nhiên-Glep trả lời ôn tồn. Bác ta cảm thấy mọi người đang chăm chú theo dõi câu chuyện-Mà tự nhiên thì lại do triết học xác định. Một trong những yếu tố của tự nhiên mà người ta mới phát hiện gần đây là tính vô trọng lượng. Bởi vậy tôi mới hỏi trong giới triết gia có sự bất đồng nào về khái niệm này không?

Conxtantin thật thà phá lên cười. Nhưng ông cảm thấy chỉ mỗi mình ông cười chứ không có ai hưởng ứng. Ông thấy ngượng, bèn gọi vợ:

-Valia, em ra đây, người ta đang bàn đến những chuyện lạ lắm.

Bà Valia bước ra nhưng ông chồng vẫn cảm thấy ngượng vì mọi người đang chờ câu trả lời của ông.

-Hãy xác định rõ vấn để chúng ta đang bàn là vấn đề gì đã-ông đề nghị một cách nghiêm túc.

-Thôi được. Xin hỏi thêm câu nữa: cá nhân ông suy nghĩ thế nào về vấn đề đồng thiếp ở một số vùng phương Bắc?

Hai vợ chồng chủ nhà cười rũ ra. Glep cũng gượng gạo cười, nhưng kiên nhẫn chờ cho hai vị phó tiến sĩ cười xong.

-Không, tất nhiên có thể bỏ qua, coi như vấn đề ấy không có. Tôi sẵn sàng cùng cười với hai ông bà về chuyện này…-Glep lại cười một cách lành hiền, và đặc biệt cười với vợ vị phó tiến sĩ, cũng là một nữ phó tiến sĩ-Nhưng không phải vì thế mà vấn đề này không còn là vấn đề nữa. Đúng không nào?

-Ông nói nghiêm chỉnh đấy chứ ạ?-Valia hỏi

-Nếu như ông bà cho phép – Glep hơi rướn người lên và khẽ cúi đầu vẻ trịnh trọng – Thật ra vấn đề này không lớn lắm, nhưng chúng tôi lại rất tò mò muốn biết.

-Vấn đề nào kia chứ?-ông Conxtantin kêu lên.

-Thái độ của anh với đồng thiếp-Valia lại không nhịn được cười. Nhưng chợt nhớ ra, vội im bặt rồi hướng về phía Glep-Xin lỗi!

-Không sao,-Glep nói-Tôi hiểu đó không phải là chuyên môn của ông bà…

-Làm gì có cái vấn đề ấy kia chứ!-ông phó tiến sĩ lại gạt đi một cách thẳng thừng. Đáng lẽ ông không nên làm như thế.

Bây giờ thì Glep cười lớn:

-Nghĩa là không có vụ án thì không cần quan tòa chứ gì?

Đám nông dân chăm chú nhìn vị phó tiến sĩ.

-Ông bảo làm gì có,-Glep nói-vậy những người nhảy múa, rung nhạc, hò hét thì là cái gì? Tất nhiên nếu không muốn bàn đến nó thì cứ tạm cho là không có vấn đề đi, cho nhẹ thân. Thôi cũng được. Bây giờ xin hỏi câu thứ ba. Ông nghĩ sao về chuyện Mặt trăng là sản phẩm của trí tuệ?

Conxtantin nhìn Glep, không đáp. Glep nói tiếp:

-Các nhà bác học giả thuyết rằng mặt trăng nằm trên đường quỹ đạo nhân tạo, và họ đoán có những sinh vật cao cấp cư trú trong lòng mặt trăng.

-Vậy thì sao?- ông phó tiến sĩ hỏi-Nghĩa là thế nào?

-Các ông tính toán đường bay thiên nhiên ra sao? Nói chung toàn bộ khoa học vũ trụ được ông dùng vào công việc gì?

Đám nông dân chăm chú nghe Glep nói:

-Trên cơ sở quan niệm rằng nhân loại sẽ ngày càng hay đến thăm vị láng giềng trong vũ trụ, thì cũng có thể quan niệm rằng, vào một ngày nào đó, những sinh vật cao cấp, có tư duy Lo-gic kia cũng sẽ đến thăm chúng ta. Liệu các nhà bác học của chúng ta đã chuẩn bị thế nào để có thể trò chuyện với họ được?

-Bác hỏi ai vậy?

-Hỏi các ông, những nhà thông thái.

-Thế còn bác, bác đã chuẩn bị chưa?

-Chúng tôi đâu phải người khoa học. Chúng tôi có ăn lương bác học đâu. Nhưng nếu ông muốn biết, thì tôi có thể bày tỏ những điều mà chúng tôi, những người dân tỉnh nhỏ, suy nghĩ về chuyện này. Ta cứ giả thử như một sinh vật cao cấp sống trong lòng Mặt trăng leo lên bề mặt Mặt trăng gặp chúng ta…Lúc ấy ông bảo chúng ta sẽ phải làm gì? Sủa gâu gâu như chó chăng? Hay gáy cúc cu như gà?

Đám nông dân cười phá lên. Họ xôn xao. Rồi lại chăm chú lắng nghe bác Glep kia nói.

-Thế mà hai bên lại cần phải hiểu được nhau. Đúng thế chứ gì? Ông công nhận chưa?-Glep ngừng lại như đợi câu trả lời, rồi nhìn đám thính giả của bác ta. – Tôi đề nghị một cách thế này: vạch trên đất sơ đồ của thái dương hệ rồi trỏ vào Trái đất, để tự giới thiệu. Đồng thời cũng để họ biết rằng, mặc dù chúng tôi đang mặc áo giáp và bay trong vũ trụ đây, nhưng chúng tôi vẫn là những sinh vật có trí khôn. Để khẳng định điều đó, có thể hỏi lại họ, từ đâu đến, bằng cách trỏ vào Mặt trăng rồi trỏ vào họ. Bằng cách đó, chúng ta sẽ nhận cùng là hàng xóm của nhau trong vũ trụ. Nhưng như thế vẫn chưa đủ, còn cần phải giới thiệu cho họ rõ chúng ta phát triển theo những quy luật nào để đạt được trình độ như hiện nay, đồng thời cũng cho họ biết chúng ta đang ở trong thời kỳ nào trên quá trình tiến hóa…

-Chà…chà-Ông phó tiến sĩ cựa mình rồi chăm chú nhìn vợ - Vấn đề thú vị đấy: Chúng ta phát triển theo những quy luật nào?

Câu nói thật là dại dột, vì Glep đã bắt được ý đó, bèn chớp lấy để bay vút lên cao rồi sẽ bổ xuống đầu ông. Và trong những cuộc trò chuyện với những người danh giá về thăm làng, Glep đều chớp lấy cái thời cơ ấy để bay vút lên cao rồi bổ xuống. Lúc này bác ta rất mừng rỡ, vì kẻ địch đã để hở sườn và chẳng cần vất vả gì cũng đánh gục được ngay.

-Ông định rủ bà nhà cùng cười giễu chúng tôi chứ gì?-Glep hỏi giọng bình tĩnh nhưng ai cũng thấy rõ nỗi căm giận của bác ta chất chứa trong lòng, mà bác ta chủ động tạo ra để kích động đám nông dân có mặt-Được lắm…Nghĩa là ông cho rằng chúng tôi còn ngu dốt lắm, còn phải học nhiều, kể cả học cách đọc báo chí chứ gì. Nhưng xin lỗi, các vị phó tiến sĩ cũng không phải đã biét cách đọc báo chí đâu.

-Bác nghe tôi nói đã!

-Chúng tôi đã nghe rồi! Các ông thú vị thấy chúng tôi ngu si chứ gì? Xin phép được nói rằng, cái bằng phó tiến sĩ không phải là bộ cánh, mua xong là cứ mặc mãi. Thậm chí bộ quần áo cũng cần phải thỉnh thoảng đem giặt. Đằng này cái bằng phó tiến sĩ không phải một bộ quần áo, nên lại càng phải chăm sóc giữ gìn – Glep nói không to giọng , nhưng rành rọt và thao thao bất tuyệt. Lúc này trông ông phó tiến sĩ thật thảm hại. Ông lúng túng, bối rối, hết nhìn vợ lại nhìn Glep, rồi lại nhìn đám khách khứa. Những người nông dân cố tránh nhìn vào mặt chủ nhà – Các ông có thể chọc chúng tôi dễ dàng. Nào ngồi trên xe taxi đến tận cửa, nào lôi trong xe ra hàng dăm bẩy chiếc va-li. Nhưng ông quên mất rằng làn sóng thông tin ngày nay lan đều khắp mọi nơi. Ý tôi muốn nói rằng, các ông đừng có khinh rẻ chúng tôi. Các ông tưởng chúng tôi không được thấy phó tiến sĩ bao giờ. Trái lại, chúng tôi tiếp xúc với đủ loại, phó tiến sĩ có, giáo sư có, tướng tá có. Và chúng tôi giữ lại ấn tượng rất tốt đẹp về họ, bởi vì họ đều giản dị, khiêm tốn. Cho nên xin phép được khuyên ông một câu. Thưa đồng chí phó tiến sĩ, đồng chí nên đặt chân xuống mặt đất. Đó là một công việc hợp lẽ và lỡ có khi nào ngã thì cũng không đến nỗi đau lắm.

-Việc mà bác vừa làm ấy, người ta thường gọi là “hạ bệ”, - người phó tiến sĩ nói-Nhưng tôi chưa hiểu tại sao tự nhiên bác lại nổi khùng, như con chó giằng đứt xích ra cắn hết người này đến người nọ như vậy? Hay là…

-Tôi hiểu, tôi hiểu –Glep vội ngắt lời chủ nhà – Tôi không hiểu thế gọi là gì, nhưng tôi hoàn toàn không phải tuột xích – Glep đưa mắt nhìn những người nông dân - Ông đã dùng những lời lẽ không hay ho gì. Ông nhìn xem, bà vợ ông đang trợn tròn mắt ngạc nhiên, con gái ông cũng sẽ thấy. Ông nên nhớ, trong cuộc đấu tranh, không phải muốn dùng phương tiện nào cũng được đâu. Vì thế, ông nên bỏ những lời lẽ du côn ấy. Với chúng tôi, không phải muốn khinh rẻ thế nào cũng được. Chúng tôi cũng đọc báo, đọc sách, cũng xem vô tuyến truyền hình, cho nên chúng tôi cũng không dốt nát gì lắm. và không phải các ông ai cũng là thiên tài cả. Chúng tôi cũng đủ sức đánh giá được ai giá trị đến đâu. Cho nên ông nên khiêm tốn hơn.

-Chà, giọng mị dân và vu khống điển hình,-người phó tiến sĩ quay sang nói với vợ. – Đầy đủ tất cả mọi triệu chứng của cái thói xấu này.

-Ông nói thế lại càng sai. Từ bé chưa bao giờ tôi viết thư nặc danh, tôi chưa hề vu khống ai,-Glep quay sang các nông dân, và họ đều hiểu là bác ta nói đúng – Ông phó tiến sĩ ơi, ông đánh trượt rồi. Ông có biết đặc tính của tôi là gì không?

-Không!

-Tôi có cái tính, hễ thấy kẻ nào vênh váo không đúng với tài năng thật, là tôi lập tức búng vào mũi hắn cho hắn bớt ngông ngênh đi. Sống ở đời, phải khiêm tốn ông ạ.

-Nhưng bác thấy chúng tôi đã làm điều gì không khiêm tốn đâu nhỉ?-Valia không nhịn được, thốt lên.-Điều gì nào?

-Thôi được, sau khi chúng tôi về, ông bà hãy bình tâm suy nghĩ và sẽ thấy. – Glep nhìn hai vợ chồng người phó tiến sĩ với vẻ như thương hại. –Có thể nhắc đi nhắc lại hàng trăm lần chữ “mật”, nhưng lưỡi vẫn chẳng thấy ngọt chút nào. Muốn hiểu được điều đó, đâu phải cứ bảo vệ luận án phó tiến sĩ? Có thể viết hàng trăm hàng ngàn lần chữ “nhân dân” trong các bài báo, các công trình, nhưng vẫn không hiểu được “nhân dân” nghĩa là thế nào. Cho nên mỗi lần xuống với nhân dân, ông bà nên chuẩn bị cẩn thận, nên nghiên cứu thấu đáo mọi thứ, kẻo bị thua cuộc lúc nào không biết đấy. Xin chào. Chúc ông bà nghỉ ngơi vui vẻ trong…nhân dân – Glep cười mỉa mai rồi đứng dậy từ từ bước ra ngoài. Bác ta có thói quen một mình tách ra khỏi những người danh giá.

Bác ta không nghe thấy, đám nông dân sau khi ra khỏi nhà hai vợ chồng phó tiến sĩ đã bàn nhau những gì.

-lão ta chơi người ta ác thật!...Đúng là quân chó đểu. Mà sao lão ta lại biết cả đến chuyện mặt trăng nữa nhỉ?

-Lão ta đánh một nhát gục!

-Lão kiếm đâu ra những thứ ấy không biết?

Và những người nông dân lắc đầu vẻ khó hiểu.

-Lão ta đểu thật. Quật túi bụi. Tội nghiệp cái ông Conxtantin. Mà cả chị vợ nữa chứ, lão cũng làm chị ấy ngớ ra.

-Có gì lạ? Ông Conxtantin cũng định đập lại đấy chứ, nhưng vừa mở miệng thì đã bị thằng cha chặn lại. Ông ta nói một thì lão nói mười.

-Đúng là loài chó đểu!

Rõ ràng các nông dân thương hại, thông cảm với hai vợ chồng người phó tiến sĩ. Nhưng họ lại vẫn cứ thần phục Glep như ngày trước. Tất nhiên thán phục chứ không yêu mến. Đúng, họ không yêu gì bác ta. Glep cay độc, mà sự cay độc có bao giờ ở đâu được người ta yêu mến?

Hôm sau, đến nơi làm việc, Glep làm như tiện thể, hỏi những người nông dân:

-Vị phó tiến sĩ ấy sao rồi?

Và bác ta nhếch một nụ cười độc ác

-Bác đánh gục ông ta rồi còn gì,-mọi người nói với bác ta

-Không sao – Glep nói giọng độ lượng – âu cũng là một bài học để họ suy nghĩ cho bớt vênh váo đi…




Quỳnh Dung dịch
Trong “ mặt trời, ông già và cô gái”,
NXB Tác Phẩm Mới, 1987

------

(1) Cuộc chiến tranh chống quân xâm lược Napoleon ( chú thích của dịch giả Quỳnh Dung)

(2) Nơi đóng đại bản doanh của tướng Cu-tu-dốp, tổng tư lệnh quân đội Nga trong chiến tranh 1812 (Chú thích của dịch giả Quỳnh Dung)

(3) Của kỳ thi bảo vệ luận án phó tiến sĩ ( Chú thích của dịch giả Quỳnh Dung)